czas pracy, wymiar czasu pracy, czas pracy kierowcy, godziny nadliczbowe, praca w porze nocnej
lupa
A A A

Gazeta Podatkowa nr 64 (1939) z dnia 11.08.2022

Ruchomy czas pracy i inne elastyczne systemy czasu pracy

Praca w organizacji podstawowej przeciętnie przez 5 dni w tygodniu po 8 godzin na dobę nie pozwala na dużą elastyczność. W zależności od potrzeb pracodawcy mogą stosować inne systemy czasu pracy, które pozwalają na wydłużenie dniówki roboczej i zmniejszenie liczby dni pracy w danym okresie rozliczeniowym. Dopuszczalne jest też zastosowanie ruchomego czasu pracy umożliwiającego zmianę godzin wykonywania pracy nawet w każdym dniu, bez obaw wystąpienia pracy w godzinach nadliczbowych.

Istota ruchomego czasu pracy

Ruchomy czas pracy może przewidywać:

  • różne godziny rozpoczynania pracy w dniach, które zgodnie z rozkładem są dla pracowników dniami pracy,
  • przedział czasu, w którym pracownik decyduje o godzinie rozpoczęcia pracy w dniu, który zgodnie z rozkładem jest dla pracownika dniem pracy.

Istotne jest jednak, że wykonywanie pracy w ruchomej organizacji nie może naruszać prawa pracownika do odpoczynku dobowego wynoszącego co najmniej 11 godzin i tygodniowego wynoszącego co najmniej 35 godzin.

Wielką zaletą stosowania ruchomej organizacji jest to, że ponowne wykonywanie pracy w tej samej dobie nie stanowi pracy w godzinach nadliczbowych (art. 1401 § 4 K.p.).

Może się jednak zdarzyć, że dwukrotna praca w tej samej dobie w ruchomej organizacji spowoduje wystąpienie nadgodzin. W kwestii tej wypowiedziało się Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej w piśmie udostępnionym naszemu Wydawnictwu w dniu 20 listopada 2013 r. Resort pracy stwierdził w nim, że: "(...), jeżeli praca taka (podjęta przed godziną rozpoczęcia pracy w ruchomym rozkładzie - przyp. red.) zostanie pracownikowi polecona do wykonania w okresie czasu, który objęty jest dobą pracowniczą rozpoczętą poprzedniego dnia kalendarzowego, to powinna być ona zakwalifikowana jako praca nadliczbowa wynikająca z przekroczenia dobowej normy czasu pracy. Jeżeli natomiast praca taka zostanie pracownikowi polecona do wykonania w okresie czasu, który nie jest już objęty dobą pracowniczą rozpoczętą poprzedniego dnia kalendarzowego (bowiem upłynęły już 24 godziny od rozpoczęcia przez pracownika pracy, zgodnie z obowiązującym go rozkładem czasu pracy, w poprzednim dniu kalendarzowym), to praca taka powinna być (...) zakwalifikowana jako praca nadliczbowa wynikająca z przekroczenia przeciętnej tygodniowej normy czasu pracy. (...)".

Ruchomy czas pracy może być wprowadzony przez pracodawcę w każdym systemie czasu pracy, a także ustalony na pisemny wniosek pracownika. Wprowadzenie ruchomego czasu pracy przez pracodawcę odbywa się zgodnie z art. 150 § 3 K.p. Natomiast pracownik może wnioskować o ruchomy czas pracy na podstawie art. 150 § 5 K.p. Przy czym wniosek pracownika nie jest wiążący dla pracodawcy.

System równoważny w wersji podstawowej

Stosowanie systemu równoważnego w tzw. wariancie podstawowym jest możliwe, gdy uzasadnia to rodzaj pracy lub jej organizacja (art. 135 § 1 K.p.). Dopuszczalne jest wtedy przedłużenie dobowego wymiaru czasu pracy do 12 godzin, który jest równoważony krótszym dobowym wymiarem czasu pracy w niektórych dniach lub dniami wolnymi od pracy.

Zasadniczo okres rozliczeniowy w tym systemie nie powinien przekraczać miesiąca. Jednak w szczególnie uzasadnionych przypadkach okres rozliczeniowy może być przedłużony, nie więcej jednak niż do 3 miesięcy, a przy pracach uzależnionych od pory roku lub warunków atmosferycznych okres rozliczeniowy może wynieść 4 miesiące. Dodatkowo, jeżeli uzasadniają to przyczyny obiektywne lub techniczne albo dotyczące organizacji pracy, okres rozliczeniowy w systemie równoważnym może być przedłużony nawet do 12 miesięcy (art. 129 § 2 K.p.). W podstawowej wersji systemu równoważnego pracownikom przysługują nieprzerwane odpoczynki dobowy i tygodniowy.

Stosowanie równoważnego systemu czasu pracy umożliwia wydłużenie godzin pracy w niektórych dniach i skracanie w innych. System ten można łączyć z innymi rozkładami lub systemami, np. z pracą na zmiany czy ruchomą organizacją czasu pracy.

Praca przy dozorze urządzeń

System równoważny może być wprowadzony również przy pracach polegających na dozorze urządzeń lub związanych z częściowym pozostawaniem w pogotowiu do pracy. Można w nim przedłużyć dobowy wymiar czasu pracy nie więcej niż do 16 godzin, w okresie rozliczeniowym nieprzekraczającym 1 miesiąca (art. 136 § 1 K.p.). Tak jak w każdym innym systemie okres rozliczeniowy w tym wariancie systemu równoważnego może zostać przedłużony maksymalnie do 12 miesięcy na mocy art. 129 § 2 K.p.

Bezpośrednio po każdym okresie wykonywania pracy w przedłużonym dobowym wymiarze czasu pracy należy pracownikowi udzielić odpoczynku w wymiarze odpowiadającym co najmniej ilości przepracowanych godzin (art. 136 § 2 K.p.). Odpoczynek ten jest udzielany pracownikowi niezależnie od odpoczynku tygodniowego.

Dla Prenumeratorów GOFIN
Przepisy Treść ujednoliconych przepisów dostępna w serwisie  www.przepisy.gofin.pl

Pilnowanie mienia lub ochrona osób

Do pracowników zatrudnionych przy pilnowaniu mienia lub ochronie osób oraz pracowników zakładowych straży pożarnych i zakładowych służb ratowniczych także może być stosowany system równoważny, w którym dopuszcza się przedłużenie dobowego wymiaru czasu pracy nawet do 24 godzin na dobę, w okresie rozliczeniowym nieprzekraczającym jednego miesiąca (art. 137 K.p.). Przy tego rodzaju pracy dopuszczalne jest przedłużenie okresu rozliczeniowego do 3 miesięcy w szczególnie uzasadnionych przypadkach, a przy pracach uzależnionych od pory roku lub warunków atmosferycznych nawet do 4 miesięcy. Podobnie jak w innych systemach czasu pracy, możliwe jest też przedłużenie okresu rozliczeniowego do 12 miesięcy.

Tak samo jak przy pracy przy dozorze urządzeń, także przy pracy przy pilnowaniu mienia lub osób, bezpośrednio po każdym okresie wykonywania pracy w przedłużonym dobowym wymiarze czasu pracy wymagane jest udzielenie odpoczynku w wymiarze równym co najmniej ilości przepracowanych godzin. Odpoczynek ten przysługuje niezależnie od odpoczynku tygodniowego.

Przerywany system czasu pracy

Do pracowników może być stosowany przerywany system czasu pracy, uregulowany w art. 139 K.p. Przy czym w przypadku kierowcy odpowiednie regulacje co do tego systemu znajdują się w art. 16 ustawy o czasie pracy kierowców (Dz. U. z 2022 r. poz. 1473).

W systemie tym praca odbywa się według z góry ustalonego rozkładu, przewidującego nie więcej niż jedną przerwę w pracy w ciągu doby. Przerwa może trwać maksymalnie 5 godzin. Przerwy nie wlicza się do czasu pracy, jednak za czas jej trwania pracownikowi przysługuje prawo do wynagrodzenia w wysokości połowy wynagrodzenia przestojowego, o którym mowa w art. 81 K.p. W systemie tym należy pracownikowi zapewnić 11-godzinny nieprzerwany odpoczynek dobowy i 35-godzinny nieprzerwany odpoczynek tygodniowy obejmujący co najmniej 11 godzin nieprzerwanego odpoczynku dobowego. Systemu przerywanego nie stosuje się do pracownika zatrudnionego w systemie równoważnym, skróconego tygodnia, weekendowym oraz w ruchu ciągłym.

Zastosowanie systemu zadaniowego

W przypadkach uzasadnionych rodzajem pracy lub jej organizacją albo miejscem wykonywania pracy może być stosowany system zadaniowego czasu pracy (art. 140 K.p.). Pracodawca, po porozumieniu z pracownikiem, ustala czas niezbędny do wykonania powierzonych zadań, uwzględniając wymiar czasu pracy wynikający z norm określonych w art. 129 K.p.

System zadaniowy ustala się w układzie zbiorowym pracy lub w regulaminie pracy. Jeżeli pracodawca nie jest objęty układem zbiorowym pracy ani nie jest obowiązany do ustalenia regulaminu pracy, określa się go w obwieszczeniu (art. 150 K.p.).

W systemie zadaniowym pracownik może dowolnie wyznaczać swój rozkład czasu pracy. Przy czym zakres zadań powinien być tak ustalony, aby pracownik miał możliwość wykonania ich w czasie nieprzekraczającym 8 godzin na dobę i przeciętnie 40 godzin w przeciętnie 5-dniowym tygodniu pracy, w przyjętym okresie rozliczeniowym. W systemie tym nie ewidencjonuje się godzin pracy, jednak wykazuje się w ewidencji dni pracy i okresy nieobecności (ze wskazaniem ich rodzaju).

System zadaniowy bywa niekiedy nazywany "nienormowanym", jednak - tak jak w każdym innym systemie - pracownika obowiązują kodeksowe normy czasu pracy (lub odrębne).

Indywidualny rozkład czasu pracy

Na pisemny wniosek pracownika pracodawca może ustalić indywidualny rozkład jego czasu pracy w ramach systemu czasu pracy, którym pracownik jest objęty (art. 142 K.p.).

Indywidualny rozkład czasu pracy stosowany na wniosek pracownika zazwyczaj polega na odmiennej od pozostałych pracowników porze rozpoczynania pracy, odmiennej ilości godzin pracy w poszczególnych dniach (w ramach obowiązujących norm lub przedłużonego wymiaru dobowego), czasu wykorzystania przerw w pracy albo rozkładu dni wolnych z tytułu przeciętnie 5-dniowego tygodnia pracy.

Indywidualny rozkład czasu pracy wprowadzany na podstawie regulacji kodeksowych określa się w układzie zbiorowym pracy lub w regulaminie pracy, a jeżeli pracodawca nie jest objęty układem ani nie jest obowiązany do ustalenia regulaminu pracy, w obwieszczeniu.

Praca w systemie skróconego tygodnia

Pracownik może wystąpić do pracodawcy z pisemnym wnioskiem o zastosowanie systemu skróconego tygodnia pracy. System ten dopuszcza możliwość wykonywania przez pracownika pracy przez mniej niż 5 dni w ciągu tygodnia, przy równoczesnym wydłużeniu dobowego wymiaru czasu pracy, nie więcej niż do 12 godzin (art. 143 K.p.).

W systemie tym obowiązuje okres rozliczeniowy nieprzekraczający 1 miesiąca.

Na podstawie art. 129 § 2 K.p. możliwe też jest przedłużenie okresu rozliczeniowego maksymalnie do 12 miesięcy, pod warunkiem, że jest to uzasadnione przyczynami obiektywnymi lub technicznymi albo dotyczącymi organizacji pracy.

Jeżeli chodzi o wprowadzenie takiego systemu, to stosuje się go do pracownika na podstawie umowy o pracę (art. 150 § 6 K.p.).

Praca w weekendy

System pracy weekendowej pozwala na wykonywanie pracy wyłącznie w piątki, soboty, niedziele i święta (art. 144 K.p.). W tym systemie czasu pracy dopuszczalne jest przedłużenie dobowego wymiaru czasu pracy, nie więcej jednak niż do 12 godzin, w okresie rozliczeniowym nieprzekraczającym 1 miesiąca. Także w systemie weekendowym dopuszczalne jest przedłużenie okresu rozliczeniowego, nie więcej niż do 12 miesięcy, gdy jest to uzasadnione przyczynami obiektywnymi lub technicznymi albo dotyczącymi organizacji pracy.

Zastosowanie systemu pracy weekendowej następuje na pisemny wniosek pracownika, na podstawie umowy o pracę (art. 150 § 6 K.p.). System pracy weekendowej najczęściej stosuje się do pracowników zatrudnionych na część etatu. Pracujący na pełny etat w tej organizacji nie są w stanie w większości okresów rozliczeniowych wypracować pełnego wymiaru czasu pracy, gdyż nie pozwala na to praca - nawet w maksymalnym wymiarze dobowym - tylko w piątki, soboty, niedziele i święta.

Przykład

Pracodawca zatrudnia pracowników na pełny etat w systemie równoważnym przewidującym przedłużenie dobowego wymiaru czasu pracy do 12 godzin połączonym z ruchomym czasem pracy, w którym są ustalone różne godziny rozpoczynania pracy. Pracodawca planuje pracownikom pracę od poniedziałku do soboty w przedziale czasowym od 600 do 2000. Dni wolne od pracy z tytułu przeciętnie 5-dniowego tygodnia pracy wynikają z rozkładu każdego pracownika. Pracowników obowiązują jednomiesięczne okresy rozliczeniowe. Przykładowy rozkład czasu pracy pracownika we wrześniu 2022 r., w którym wymiar czasu pracy wynosi 176 godzin.

1 tydzień 2 tydzień
dzień 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14
Cz Pt So Nd Pn Wt Śr Cz Pt So Nd Pn Wt Śr
od 6 8 8 W5 10 8 8 W5 6 6
do 18 18 16 W5 20 18 18 W5 18 18
godz. 12 10 8 10 10 10 12 12
3 tydzień 4 tydzień R-m
15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30
Cz Pt So Nd Pn Wt Śr Cz Pt So Nd Pn Wt Śr Cz Pt
8 8 6 W5 10 8 8 W5 6 6 6
18 18 18 W5 20 18 18 W5 16 16 16
10 10 12 10 10 10 10 10 10 176

W5 - dzień wolny z tytułu przeciętnie 5-dniowego tygodnia pracy

Podstawa prawna

Ustawa z dnia 26.06.1974 r. - Kodeks pracy (Dz. U. z 2022 r. poz. 1510)

www.Czas-Pracy.pl - Systemy i rozkłady czasu pracy:

 Jeśli nie znalazłeś informacji, której szukasz,
wejdź do serwisu
www.KodeksPracy.pl » 
Więcej w zasobach płatnych

Serwis Głównego Księgowego

Gazeta Podatkowa

Terminarz

wrzesień 2022
PN WT ŚR CZ PT SO ND
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
13
14
16
17
18
19
21
22
23
24
25
27
28
29
NEWSLETTERY
Fachowe czasopisma - PoznajProdukty.gofin.pl
sklep.gofin.pl - RABATY, NAGRODY, PROMOCJE
KODEKS PRACY, Prawo Pracy
Vademecum Kadrowego - kompleksowo opracowane zagadnienia z prawa pracy

GOFIN PODPOWIADA - Prawo Pracy

Kompleksowe opracowania tematyczne

WSKAŹNIKI - Prawo Pracy

Bieżące wskaźniki wraz z archiwum

Wydawnictwo Podatkowe GOFIN sp. z o.o., ul. Owocowa 8, 66-400 Gorzów Wlkp., tel. 95 720 85 40, faks 95 720 85 60
Wydawnictwo Podatkowe GOFIN
Szanowny Użytkowniku !
Prosimy o zapoznanie się z poniższymi informacjami oraz wyrażenie dobrowolnej zgody poprzez kliknięcie przycisku "Zgadzam się".
Pamiętaj, że zawsze możesz wycofać zgodę.

Serwis internetowy, z którego Pani/Pan korzysta używa plików cookies w celu:

  • niezbędnego zapewnienia prawidłowego działania Serwisów (utrzymania sesji),
  • realizacji funkcjonalności ułatwiających obsługę Serwisu,
  • analizy statystyk ruchu i reklam w Serwisach,
  • zbierania i przetwarzania danych osobowych w celu wyświetlenia reklam produktów własnych i klientów reklamowych.

Pliki cookies

Są to pliki instalowane w urządzeniach końcowych osób korzystających z Serwisu, w celu administrowania Serwisem, dostosowania treści Serwisu do preferencji użytkownika, utrzymania sesji użytkownika oraz dla celów statystycznych i targetowania reklamy (dostosowania treści reklamy do indywidualnych potrzeb użytkownika). Informujemy, że istnieje możliwość określenia przez użytkownika Serwisu warunków przechowywania lub uzyskiwania dostępu do informacji zawartych w plikach cookies za pomocą ustawień przeglądarki lub konfiguracji usługi. Szczegółowe informacje na ten temat dostępne są u producenta przeglądarki, u dostawcy usługi dostępu do internetu oraz w Polityce prywatności i plików cookies.

Administratorzy

Administratorem Pana/Pani danych osobowych w związku z korzystaniem z Serwisu internetowego i jego usług jest Wydawnictwo Podatkowe GOFIN sp. z o.o. Administratorem danych osobowych w plikach cookies w związku z wyświetleniem analizy statystyk i wyświetlaniem spersonalizowanych reklam są partnerzy Wydawnictwa Podatkowego GOFIN sp. z o.o., Google Inc, Facebook Inc.

Jakie ma Pani/Pan prawa w stosunku do swoich danych osobowych?

Wobec swoich danych mają Pan/Pani prawo do żądania dostępu do swoich danych, ich sprostowania, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania, prawo do wniesienia sprzeciwu wobec przetwarzania danych, prawo do cofnięcia zgody.

Podstawy prawne przetwarzania Pani/Pana danych osobowych

  • Niezbędność przetwarzania danych w związku z wykonaniem umowy.

    Umowa w naszym przypadku oznacza akceptację regulaminu naszych usług. Jeśli zatem akceptuje Pani/Pan umowę na realizację danej usługi, to możemy przetwarzać Pani/Pana dane w zakresie niezbędnym do realizacji tej umowy.

  • Niezbędność przetwarzania danych w związku z prawnie uzasadnionym interesem administratora.

    Dotyczy sytuacji, gdy przetwarzanie danych jest uzasadnione z uwagi na usprawiedliwione potrzeby administratora, tj. dokonanie pomiarów statystycznych, ulepszania naszych usług, jak również prowadzenie marketingu i promocji własnych usług administratora.

  • Dobrowolna zgoda.

    Aby móc realizować cele:
    - zapamiętania Pani/Pana decyzji w Serwisach w zakresie korzystania z dostępnych opcjonalnie funkcjonalności,
    - analiz statystyk ruchu i reklam w Serwisach,
    - wyświetlania spersonalizowanych reklam produktów własnych i klientów reklamowych w związku z odwiedzaniem niniejszego Serwisu internetowego partnerzy Wydawnictwa Podatkowego Gofin sp. z o.o. muszą mieć możliwość przetwarzania Pani/Pana danych.

Potrzebna jest Nam Pani/Pana dobrowolna zgoda na zapisy w plikach cookies w celach realizacji powyższych celów.

W związku z powyższymi wyjaśnieniami prosimy o wyrażenie dobrowolnej zgody na zapisywanie informacji w plikach cookies przez kliknięcie przycisku „Zgadzam się” lub „Nie teraz” w przypadku braku zgody. Istnieje możliwość skorzystania z „ustawień zaawansowanych” plików cookies w celu określenia indywidualnych zgód na zapis wybranych plików cookies realizujących wybrane cele.